شرکت ایر لیکوید (Air Liquide)؛ معرفی، محصولات و نقش در صنعت شیمی فرانسه

در یک نگاه

ایر لیکوید در یک نگاه: از هوا تا زیرساخت صنعت و درمان

ایر لیکوید گروهی فرانسوی با دفتر مرکزی در پاریس است. این گروه برای کارخانه‌ها، مراکز درمانی و تولیدکنندگان قطعات الکترونیکی گاز، تجهیزات و خدمات تأمین می‌کند. مشتری بزرگ ممکن است هر روز جریان پیوسته‌ای از اکسیژن بخواهد. مشتری کوچک‌تر شاید فقط چند سیلندر نیتروژن مصرف کند. هر دو به محصولی نیاز دارند که در زمان و با کیفیت توافق‌شده برسد.

جداسازی هوا نقطه شروع خوبی برای شناخت شرکت است. هوا خوراکی در دسترس است، اما اکسیژن یا نیتروژنِ مناسب یک فرایند صنعتی، محصول آماده‌ای در هوای آزاد نیست. باید گازها را جدا کرد، به خلوص مطلوب رساند و برای تحویل آماده ساخت. ایر لیکوید در کنار این فعالیت، هیدروژن و مواد تخصصی نیز عرضه می‌کند که خوراک و فناوری تولیدشان متفاوت است.

طبق معرفی گروه، شمار کارکنان آن در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۵ هزار نفر بوده است. درآمد تلفیقی همان سال نیز ۲۶٬۹۴۰ میلیون یورو گزارش شده است. این دو عدد اندازه فعالیت شرکت را نشان می‌دهند؛ برای فهم نقش شیمی، باید به درون فرایندها برویم.

از اختراع ژرژ کلود تا گسترش جهانی

خاستگاه ایر لیکوید به مسئله‌ای علمی و عملی برمی‌گردد: چگونه می‌توان اکسیژن و نیتروژن را در مقیاس صنعتی از هوا گرفت؟ ژرژ کلود فرایندی برای مایع‌سازی هوا و جداسازی این دو گاز با تقطیر توسعه داد. پل دولورم پشتیبانی مالی و تجاری طرح را فراهم کرد. شرکت در سال ۱۹۰۲ شکل گرفت. بنابراین ابداع فرایند، تشکیل شرکت و گسترش بعدی کسب‌وکار، سه رویداد متمایزند.

حمل گاز در آغاز کار دشوار و پرهزینه بود. پاسخ شرکت، ساخت واحد تولید نزدیک محل مصرف بود. تاریخچه رسمی از ورود به بلژیک در ۱۹۰۶ و ژاپن در ۱۹۰۷ یاد می‌کند. این گسترش را می‌توان با یک مثال فهمید: برای کارخانه‌ای که پیوسته اکسیژن مصرف می‌کند، داشتن منبعی نزدیک و قابل‌اتکا از انتظار برای محموله‌های دوردست مناسب‌تر است.

ورود سهام شرکت به بورس پاریس در ۱۹۱۳، نقطه‌ای در تاریخ تأمین مالی آن بود. تحول مهم‌تر برای روایت شیمی، توسعه نگهداری و حمل گازهای مایع در مخزن‌های برودتی در میانه قرن بیستم است. از این پس تولید در یک محل می‌توانست مشتریان بیشتری را در پیرامون آن پوشش دهد.

با گسترش ساخت تراشه، شرکت در دهه ۱۹۸۰ به عرضه گازهای بسیار خالص برای الکترونیک روی آورد. در دهه ۱۹۹۰ نیز خدمات درمان در منزل و عرضه گسترده‌تر هیدروژن به فعالیت‌هایش اضافه شد. خط مشترک این دوره‌ها، سازگارکردن تولید و تحویل گاز با نیاز تازه مشتری بود.

مدل کسب‌وکار: تولید در محل، خط لوله یا تحویل سیلندر؟

روش رساندن گاز از خود مولکول شروع نمی‌شود؛ از میزان و الگوی مصرف مشتری شروع می‌شود. یک مجتمع فولاد یا پالایشگاه ممکن است در تمام شبانه‌روز به حجم زیادی گاز نیاز داشته باشد. برای چنین مصرفی، واحد تولید در محل یا شبکه خط لوله راه‌حلی مناسب است. شرکت برای مشتریان صنایع بزرگ، قراردادهای بلندمدت و امکان استفاده مشترک از زیرساخت یک منطقه صنعتی را شرح می‌دهد.

در مقیاس دیگر، گاز می‌تواند به‌صورت مایع در مخزن برودتی حمل شود. مشتری در محل مصرف، بسته به سامانه‌اش، آن را به شکل مایع به کار می‌برد یا پس از تبخیر به گاز تبدیل می‌کند. برای مصرف‌های کمتر، سیلندر راهی رایج است. تصور کنید کارگاهی هر روز مقدار محدودی آرگون برای جوشکاری بخواهد. ساخت واحد جداسازی هوا کنار این کارگاه منطقی نخواهد بود.

گاهی یک واحد کوچک تولید گاز نیز در محل مشتری نصب می‌شود. انتخاب میان این گزینه‌ها به حجم، فاصله، کیفیت لازم و هزینه حفظ تداوم تأمین وابسته است. در نتیجه، «فروش گاز» فقط قیمت مولکول نیست. طراحی تأسیسات، نگهداری، پایش موجودی و رساندن محصول در زمان مناسب هم می‌توانند بخشی از خدمت باشند.

این مدل به تفاوت مهمی اشاره می‌کند: یک واحد بزرگ ممکن است گاز پایه را تولید کند و بخش دیگری از گروه، همان گاز را برای مشتریان پراکنده در مخزن یا سیلندر عرضه کند. شیوه تحویل اکسیژن یک مجتمع فولاد، نسخه همگانی تحویل همه محصولات شرکت نیست.

حوزه‌های فعالیت ایر لیکوید و تفاوت نیاز هر بازار

صنایع بزرگ به جریان پرحجم و پایدار نیاز دارند. فولادسازی، صنایع شیمیایی و پالایشگاه‌ها در این گروه‌اند. اکسیژن، نیتروژن، هیدروژن و گاهی مونوکسید کربن به‌صورت جریان‌هایی متناسب با فرایند مشتری تأمین می‌شوند. در این بازار، قطع جریان می‌تواند بر کار یک واحد تولیدی بزرگ اثر بگذارد.

بازار صنعتی توزیعی مشتریان متنوع‌تری دارد: از کارگاه تا کارخانه مواد غذایی. مصرف هر مشتری معمولاً از مصرف یک مجتمع بزرگ کمتر است. انعطاف در بسته‌بندی و تحویل، از جمله گاز مایع فله‌ای و سیلندر، در اینجا برجسته می‌شود. تجهیزات و خدمات مرتبط نیز در کنار گاز عرضه می‌شوند.

سلامت شامل گازهای پزشکی و خدمات مربوط به تأمین آنها برای مراکز درمانی است. فعالیت درمان در منزل هم در این حوزه قرار دارد. برای بیمارستان، کیفیت دارویی محصول، مدیریت موجودی و قابلیت اطمینان سامانه توزیع مهم‌اند. عرضه گاز به بیمارستان با تصمیم درمانی درباره مصرف آن برای یک بیمار یکسان نیست؛ آن تصمیم با کادر درمان است.

الکترونیک به گازهای حامل بسیار خالص، مولکول‌های تخصصی، مواد پیشرفته و تجهیزات توزیع آنها نیاز دارد. در ساخت تراشه، مقدار اندکی ناخالصی می‌تواند فرایند را مختل کند. بنابراین کنترل آلودگی در ظرف، مسیر انتقال و محل مصرف، هم‌پای تولید گاز اهمیت می‌یابد.

مهندسی و فناوری بخش طراحی و اجرای راه‌حل‌های صنعتی است؛ از واحد تولید گاز تا تجهیزات برودتی و فناوری‌های مرتبط با هیدروژن و جذب دی‌اکسید کربن. این نقشه نشان می‌دهد همه فعالیت‌های ایر لیکوید فروش یک گاز در یک ظرف نیستند. بعضی واحدها فناوری یا خدمت عرضه می‌کنند.

محصولات: اکسیژن، نیتروژن، آرگون، هیدروژن و گازهای تخصصی

سه محصول شناخته‌شده واحد جداسازی هوا، نیتروژن، اکسیژن و آرگون هستند. نیتروژن می‌تواند محیطی کم‌واکنش برای حفاظت از ماده یا فرایند فراهم کند. اکسیژن در فرایندهایی به کار می‌رود که به اکسایش یا سوختن کنترل‌شده نیاز دارند. آرگون نیز به دلیل واکنش‌پذیری کم، برای محافظت از برخی فرایندهای ساخت و پردازش مواد مناسب است.

هوا مقدارهای بسیار کمتری از گازهای نادر دیگر نیز دارد. شرکت توضیح می‌دهد که تنها بعضی واحدهای بزرگ جداسازی هوا می‌توانند محصولاتی مانند نئون، کریپتون و زنون را بازیابی کنند. پس دیدن نام این گازها در فهرست محصولات به معنای تولید آنها در هر واحد نیست.

هیدروژن منشأ دیگری دارد. ایر لیکوید آن را برای کاربردهای صنعتی و دیگر بازارها عرضه می‌کند، اما جداسازی اکسیژن و نیتروژن از هوای معمولی راه تولید صنعتی هیدروژن نیست. مسیرهای اصلی مورد بحث در فعالیت شرکت، تبدیل خوراک‌هایی مانند گاز طبیعی یا شکافت الکتریکی آب‌اند. مونوکسید کربن نیز می‌تواند در فرایندهای تبدیل گاز طبیعی تولید شود.

نام یک مولکول، مشخصات نهایی محصول را کامل بیان نمی‌کند. اکسیژن صنعتی، اکسیژن با کیفیت دارویی و اکسیژن موردنیاز یک فرایند ساخت تراشه همگی از مولکول O_۲ تشکیل شده‌اند. بااین‌حال، حد مجاز ناخالصی، روش کنترل کیفیت، بسته‌بندی و مدارک همراهشان تابع کاربرد است. در الکترونیک، خود شرکت علاوه بر گازهای بسیار خالص، مواد تخصصی و پیشرفته نیز عرضه می‌کند.

از این زاویه، فهرست محصولات ایر لیکوید یک فهرست ساده از عناصر نیست. هر محصول در عمل ترکیبی از هویت شیمیایی، درجه کیفیت، شکل فیزیکی و شیوه تأمین است.

شیمی و فیزیک پشت مایع‌سازی هوا

هوا مخلوطی از چند گاز است. در توصیف تقریبی هوای خشک، نزدیک به ۷۸ درصد آن نیتروژن، ۲۱ درصد اکسیژن و حدود یک درصد آرگون است. برای جداکردن این اجزا باید از تفاوت ویژگی‌های فیزیکی‌شان استفاده کرد. ستون اصلی این کار در واحدهای بزرگ، سرمایش شدید و سپس تقطیر برودتی است.

در فشار نزدیک به فشار معمول جو، دمای جوش نیتروژن حدود منفی ۱۹۶ درجه سلسیوس، آرگون حدود منفی ۱۸۶ درجه و اکسیژن حدود منفی ۱۸۳ درجه است. این اعداد به فشار وابسته‌اند؛ درون تجهیزات صنعتی نیز فشارها و دماها در نقاط مختلف یکسان نیستند. پیام آموزشی اعداد، ترتیب رفتار این سه ماده است: نیتروژن از اکسیژن فرارتر است و آرگون رفتاری میان آنها دارد.

مایع‌سازی را می‌توان به سردکردن بخار آب تا تشکیل قطره تشبیه کرد، اما جداسازی هوا یک مرحله سردکردن ساده نیست. مخلوط مایع و بخار بارها با هم تماس پیدا می‌کنند. در هر تماس، ترکیب بخار و مایع کمی متفاوت می‌شود. تکرار این تفاوت‌های کوچک در ستون‌های تقطیر، جریان‌هایی غنی از نیتروژن یا اکسیژن می‌سازد. آرگون به جداسازی و خالص‌سازی متناسب با نیاز محصول احتیاج دارد.

در این بخش، مولکول اکسیژن به ماده دیگری تبدیل نمی‌شود؛ همین موضوع درباره نیتروژن و آرگون نیز صدق می‌کند. تغییر فاز و جداسازی، فرایندهای فیزیکی‌اند. بااین‌حال، دانش شیمی برای سنجش ناخالصی‌ها و تعیین مناسب‌بودن محصول ضروری است. اندازه‌گیری مقدار ناچیزی آب یا اکسیژن در یک جریان نیتروژن، می‌تواند مشخص کند آن جریان برای کاربرد موردنظر مناسب است یا نه.

یادداشت کارشناسی دکتر خان‌محمدی

در جمع‌بندی دکتر فائزه خان محمدی، بهترین راه فهم «خلوص» پرسیدن از اثر ناخالصی است. فرض کنید دو نمونه نیتروژن درصد بالایی N_۲ دارند. اگر در یکی، مقدار رطوبت از حد پذیرفته‌شده فرایند بیشتر باشد، درصد بالای نیتروژن به‌تنهایی مشکل را حل نمی‌کند. آنالیز شیمیایی باید ناخالصی مرتبط با کاربرد را نشان دهد، نه فقط عددی کلی برای خلوص بدهد.

این نگاه در مطالعه شیمی هم سودمند است: ابتدا فرایند مصرف را بشناسید، سپس تصمیم بگیرید کدام ویژگی محصول باید اندازه‌گیری و کنترل شود.

فشار تحویل نیز بخشی از مشخصات کاربردی است. گازی با ترکیب درست، اگر با فشار و جریان نامناسب برسد، ممکن است در تجهیزات مشتری کارایی لازم را نداشته باشد. بنابراین از درس تغییر حالت ماده تا کنترل کیفیت محصول، یک مسیر علمی پیوسته وجود دارد.

درون واحد جداسازی هوا و مسیرهای تولید هیدروژن

نقشه نخست: جداسازی برودتی هوا

فرایند با گرفتن هوای محیط و حذف ذرات آغاز می‌شود. سپس هوا فشرده می‌شود. پیش از ورود به بخش بسیار سرد، آب و ناخالصی‌هایی مانند دی‌اکسید کربن از جریان کنار گذاشته می‌شوند. حضور این مواد در دمای پایین می‌تواند به تشکیل جامد و اختلال در مسیرهای باریک تجهیزات منجر شود.

هوای تصفیه‌شده در مبدل‌های حرارتی سرد می‌شود. بخشی از آن به حالت مایع درمی‌آید و به سامانه تقطیر می‌رود. در ستون، تماس مکرر بخارِ رو به بالا و مایعِ رو به پایین، اختلاف فراریت اجزا را به جداسازی تبدیل می‌کند. جریان‌های نیتروژن و اکسیژن از نقاط مناسب گرفته می‌شوند. بازیابی آرگون، در صورت طراحی واحد برای این محصول، به مراحل جداسازی و خالص‌سازی بیشتری نیاز دارد.

محصول می‌تواند مایع نگهداری شود یا پس از گرم‌شدن، به شکل گاز تحویل شود. مقدار تولید، درجه خلوص و شکل خروجی به طراحی واحد و نیاز مشتری بستگی دارند. از تصویر ساده یک ستون در کتاب درسی باید به این نکته رسید: واحد واقعی شبکه‌ای از فشرده‌سازی، تصفیه، تبادل گرما، تقطیر و کنترل کیفیت است.

نقشه دوم: ساخت هیدروژن

در ریفرمینگ متان با بخار، متان و بخار آب در دمای بالا واکنش می‌دهند و مخلوطی شامل هیدروژن و مونوکسید کربن می‌سازند. مونوکسید کربن می‌تواند در مرحله بعد با بخار واکنش دهد و دی‌اکسید کربن و هیدروژن بیشتری تولید کند. سپس اجزای جریان از هم جدا می‌شوند تا هیدروژن به مشخصات موردنیاز برسد. این مسیر، هم به خوراک کربن‌دار وابسته است و هم با انتشار دی‌اکسید کربن پیوند دارد.

در الکترولیز آب، برق واکنش شکافت آب به هیدروژن و اکسیژن را پیش می‌برد: ۲H_۲O → ۲H_۲ + O_۲. چون خوراک این واکنش کربن ندارد، خود واکنش شکافت آب دی‌اکسید کربن تولید نمی‌کند. اثر اقلیمی هیدروژن حاصل، به منشأ برق و دیگر مراحل زنجیره تأمین نیز وابسته است.

شرکت فناوری جذب دی‌اکسید کربن، از جمله کرایوکپ، را هم برای بعضی جریان‌های صنعتی معرفی می‌کند. افزودن جذب کربن به یک مسیر تولید هیدروژن می‌تواند انتشار آن را کاهش دهد. میزان کاهش باید برای همان واحد و محدوده محاسبه بررسی شود. این دو نقشه فرایندی را جدا نگه دارید: در اولی، اجزای موجود در هوا جدا می‌شوند؛ در دومی، واکنش شیمیایی یا الکتروشیمیایی هیدروژن می‌سازد.

خوراک، انرژی و لجستیک گاز

برای واحد جداسازی هوا، خوراک اصلی هوای محیط است. برق نیز برای فشرده‌سازی و کار تجهیزات نقشی تعیین‌کننده دارد. به همین دلیل، در ارزیابی این فرایند فقط در دسترس بودن هوا مطرح نیست. مصرف انرژی، روش تأمین برق و فاصله تا مشتری بر انتخاب محل و شیوه تولید اثر می‌گذارند.

در تولید هیدروژن، خوراک را باید با نام مسیر تولید گفت. ریفرمینگ می‌تواند از گاز طبیعی استفاده کند؛ در مسیری دیگر، گاز حاصل از مواد آلی پس از آماده‌سازی می‌تواند خوراک باشد. الکترولیز به آب و برق نیاز دارد. تغییر خوراک، مسئله انتشار و تأمین پایدار آن را نیز تغییر می‌دهد.

پس از تولید، لجستیک آغاز می‌شود. خط لوله برای مصرف پیوسته و پرحجم در یک منطقه صنعتی مناسب است. مخزن عایق‌دار، حمل گاز مایع را برای مشتریانی امکان‌پذیر می‌کند که به خط لوله وصل نیستند. سیلندر هم مقدار کمتر را در بسته‌ای قابل جابه‌جایی می‌رساند. هر انتخاب، تجهیزات ذخیره، کنترل فشار و برنامه تأمین متناسب خود را می‌خواهد.

اگر مشتری ناگهان مصرف بیشتری پیدا کند، پرسش فقط «آیا گاز تولید شده است؟» نخواهد بود. باید دید ظرفیت رساندن، موجودی ذخیره و برنامه حمل چه وضعی دارند. زنجیره تأمین گاز از ورودی واحد تولید تا نقطه مصرف مشتری ادامه پیدا می‌کند.

از فولادسازی تا تراشه و بیمارستان

در فولادسازی، اکسیژن در فرایندهای تولید نقش دارد و تأمین آن باید با آهنگ کار واحد صنعتی هماهنگ باشد. در صنایع شیمیایی و پالایش، نیتروژن برای ایجاد محیطی کم‌واکنش در بخش‌هایی از تأسیسات به کار می‌رود. هیدروژن نیز در پالایش برای فرایندهایی مانند گوگردزدایی مصرف می‌شود. نام «گاز صنعتی» در هر سه مثال مشترک است، اما نقش شیمیایی گازها تفاوت دارد.

در کارخانه تراشه، گاز می‌تواند ماده فرایندی یا گاز حامل باشد. نیتروژن بسیار خالص به حفظ شرایط کنترل‌شده کمک می‌کند. اهمیت خلوص را می‌توان با یک تصویر ساده دید: وقتی قرار است لایه‌ای بسیار ظریف ساخته شود، آلودگی ناخواسته در جریان ورودی هم می‌تواند دردسرساز شود. ایر لیکوید برای این بازار علاوه بر گاز، مواد تخصصی و خدمات پایش فرایند عرضه می‌کند.

در بیمارستان، اکسیژن پزشکی با مشخصات دارویی و در قالب یک سامانه تأمین قابل‌اعتماد اهمیت دارد. تجهیزات توزیع و پایش موجودی هم بخشی از تصویرند. اینکه بیمار چه زمانی و چه مقدار از یک گاز درمانی دریافت کند، موضوع تصمیم حرفه‌ای درمان است. نقش عرضه‌کننده در این مثال، رساندن محصول مناسب و پشتیبانی از سامانه تأمین آن است.

این کاربردها یک درس مشترک دارند: کیفیت موردنیاز را کاربرد تعیین می‌کند. اکسیژنی که در کوره به واکنش کمک می‌کند و اکسیژنی که برای مصرف پزشکی آماده می‌شود، فرمول مولکولی یکسانی دارند؛ مسیر تضمین کیفیت و تحویلشان یکسان نیست.

اثر صنعتی: گاز به‌عنوان نهاده پنهان تولید

روی بسته یک تراشه یا محصول فولادی معمولاً نام تأمین‌کننده گاز دیده نمی‌شود. بااین‌حال، گاز در ساخت آن محصول نقش دارد. به این دلیل می‌توان آن را نهاده‌ای پنهان نامید: مصرف‌کننده نهایی آن را نمی‌بیند، اما کارخانه باید جریان مناسبش را در اختیار داشته باشد.

برای یک مجتمع پرمصرف، وقفه در تأمین گاز می‌تواند به گلوگاه تولید تبدیل شود. ارزش خط لوله یا واحد نزدیک مشتری نیز در همین‌جا روشن می‌شود. این زیرساخت امکان می‌دهد تولید گاز با نیاز یک منطقه صنعتی هماهنگ باشد. در بازارهای کوچک‌تر، شبکه پرکردن سیلندر و برنامه حمل، همان مسئله تداوم را در مقیاسی دیگر حل می‌کند.

از دید تحلیلی، اثر ایر لیکوید را بهتر است با پرسش‌هایی درباره پیوستگی، کیفیت و تناسب خدمت سنجید، نه با شمار نام گازها در کاتالوگ. یک مولکول نیتروژن ممکن است در دو بازار فروخته شود، اما ارزش عملی عرضه آن در هر بازار به جلوگیری از اختلال فرایند، کنترل ناخالصی و دسترس‌پذیری وابسته باشد.

این تحلیل به معنای رتبه‌بندی شرکت در برابر رقبا نیست. برای چنین مقایسه‌ای باید بازار، سال و معیار یکسانی تعریف شود. آنچه از فعالیت‌های مستند شرکت می‌توان دریافت، گستره نقش زیرساخت تأمین گاز در صنایع گوناگون است.

ایمنی گازها: سرما، کمبود اکسیژن و محیط غنی از اکسیژن

آشنابودن نام یک گاز به معنای کم‌خطر بودن کار با آن نیست. نیتروژن مایع بسیار سرد است. تماس آن با پوست می‌تواند آسیب سرمایی ایجاد کند و سرمای شدید ممکن است برخی مواد تجهیزات را شکننده کند. اگر نیتروژن در محیط بسته آزاد شود، با جابه‌جا کردن هوا می‌تواند مقدار اکسیژن قابل تنفس را کاهش دهد.

اکسیژن خود سوخت نیست، اما سوختن مواد دیگر را تقویت می‌کند. در محیط غنی از اکسیژن، انتخاب جنس قطعه، پاکیزگی سامانه و بررسی سازگاری مواد اهمیت ویژه دارد. مرکز آزمون ایر لیکوید برای قطعات در تماس با اکسیژن، آزمون‌هایی مربوط به خطر اشتعال و سازگاری با اکسیژن مایع شرح می‌دهد.

سیلندر و مخزن نیز سامانه‌های فشاری یا برودتی‌اند. آگاهی عمومی از خطرها جای آموزش کار عملی را نمی‌گیرد. کار با این تجهیزات باید طبق برگه ایمنی ماده، ارزیابی خطر و دستورالعمل همان محل انجام شود؛ از جمله درباره تهویه، پایش جو و تجهیزات حفاظت فردی.

انرژی و انتشار: هدف اعلامی در برابر عملکرد اندازه‌گیری‌شده

جداسازی هوا به فشرده‌سازی و سرمایش نیاز دارد. در نتیجه، برق مصرفی و شیوه تولید آن بر اثر محیط‌زیستی گاز اثر می‌گذارند. در تولید هیدروژن از گاز طبیعی، علاوه بر انرژی مصرفی، کربن موجود در خوراک نیز مطرح است. الکترولیز مسیر دیگری دارد، اما ارزیابی انتشار آن بدون دانستن منشأ برق کامل نمی‌شود.

طبق جدول رسمی عملکرد شرکت، مجموع انتشار دامنه‌های ۱ و ۲ در سال ۲۰۲۵ برابر ۳۴٬۱۸۹ هزار تن معادل دی‌اکسید کربن بوده است. دامنه ۱ به انتشار مستقیم فعالیت‌های شرکت مربوط می‌شود و دامنه ۲ به انتشار غیرمستقیم انرژی خریداری‌شده. این رقم داده گزارش‌شده شرکت است؛ اندازه‌گیری انتشار چرخه عمر تک‌تک محصولات آن نیست.

شرکت کاهش ۱۳ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۰ را گزارش می‌کند. مبنای این مقایسه، عدد بازبیان‌شده ۲۰۲۰ یعنی ۳۹٬۲۸۹ هزار تن است. بازبیان برای لحاظ‌کردن اثر یک‌ساله تغییرات مهم در دامنه دارایی‌ها انجام شده است. اگر به‌جای آن، رقم اولیه گزارش‌شده ۲۰۲۰ یعنی ۳۲٬۵۲۹ هزار تن را مبنا بگیریم، انتشار ۲۰۲۵ حدود ۵ درصد بیشتر است. هر دو مقایسه در جدول رسمی آمده‌اند و پاسخ دو پرسش با دو مبنای متفاوت را می‌دهند.

هدف اعلامی شرکت، کاهش ۳۳ درصدی انتشار دامنه‌های ۱ و ۲ تا ۲۰۳۵ در مقایسه با ۲۰۲۰ است. خنثی‌سازی کربن تا ۲۰۵۰ نیز هدف اعلامی بلندمدت آن است. این هدف‌ها عملکرد تحقق‌یافته سال ۲۰۲۵ نیستند. شرکت از تأمین برق کم‌انتشار، بهبود بهره‌وری واحدها و جذب دی‌اکسید کربن به‌عنوان مسیرهای اقدام یاد می‌کند.

برای سنجش یک طرح هیدروژن نیز باید پرسید برق یا خوراک از کجا آمده، چه مقدار کربن واقعاً جذب می‌شود و محدوده محاسبه انتشار کجاست. عبارت «بدون تولید دی‌اکسید کربن در واکنش الکترولیز» به‌تنهایی نتیجه‌ای درباره کل زنجیره تأمین نمی‌دهد.

نمونه‌های مستند از توسعه اخیر

ایر لیکوید در گزارش منتشرشده در ۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، درآمد نیمه نخست آن سال را نزدیک به ۱۴ میلیارد یورو اعلام کرد. در همان گزارش، رشد درآمد ۲٫۶ درصد بر مبنای مقایسه‌پذیر و رشد ۴٫۳ درصد بدون اثر ارز و انرژی، با احتساب شرکت خریداری‌شده DIG Airgas بیان شده است. تفاوت این دو نرخ یادآوری می‌کند که پیش از خواندن عدد رشد باید روش مقایسه را شناخت.

نمونه روشن پیوند توسعه شرکت با شیمی محصول، طرح آیداهو است. ایر لیکوید در ۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ سرمایه‌گذاری بیش از ۱۵۰ میلیون دلار برای ساخت واحد تازه تأمین گاز در این ایالت را اعلام کرد. بنا بر برنامه اعلامی، این واحد قرار است نیتروژن، اکسیژن و آرگون فوق‌خالص برای ساخت تراشه‌های حافظه عرضه کند.

آغاز بهره‌برداری واحد آیداهو برای سال ۲۰۲۸ برنامه‌ریزی شده است. بنابراین در تاریخ این مقاله، آن را باید طرح اعلام‌شده دانست، نه واحدی که تولیدش شروع شده باشد. از نظر علمی، اهمیت خبر در ترکیب حجم بالای تأمین با کنترل خلوص و نزدیکی واحد به مصرف‌کننده است.

آینده ایر لیکوید: خلوص بیشتر، انرژی کمتر، هیدروژن کم‌انتشارتر

بر پایه فعالیت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های اعلام‌شده تا ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، یکی از مسیرهای توسعه ایر لیکوید تأمین گاز برای ساخت قطعات الکترونیکی است. پرسش فنی این بازار فقط تولید گاز بیشتر نیست. حفظ کیفیت در تمام مسیر، از واحد تولید تا نقطه مصرف، اهمیت دارد. اگر مشخصات موردنیاز کارخانه تغییر کند، سامانه تصفیه، پایش و تحویل نیز ممکن است به بازطراحی نیاز داشته باشد.

مسیر دیگر، کاهش انرژی و انتشار مرتبط با تولید گاز است. بهبود کارایی واحد جداسازی هوا و تغییر شیوه تأمین برق می‌توانند بر انتشار ناشی از مصرف انرژی اثر بگذارند. نتیجه هر اقدام به محل اجرا و شرایط برق آن وابسته است. یک طرح سرمایه‌گذاری نیز تا زمانی که ساخته و راه‌اندازی نشده، کاهش انتشار تحقق‌یافته به شمار نمی‌آید.

در هیدروژن، انتخاب میان ریفرمینگ، ریفرمینگ همراه با جذب کربن و الکترولیز، انتخاب میان خوراک‌ها و محدودیت‌های متفاوت است. گاز طبیعی، دسترسی به برق مناسب، آب و امکان مدیریت کربن هرکدام در تصمیم نقش دارند. جذب کربن باید با عملکرد واقعی همان طرح سنجیده شود. الکترولیز نیز برای ارزیابی اقلیمی به اطلاعات برق مصرفی نیاز دارد.

از این رو، آینده شرکت را می‌توان با چند پرسش مشخص دنبال کرد: کدام پروژه فقط اعلام شده است؟ کدام واحد در حال ساخت است؟ کدام واحد واقعاً گاز تحویل می‌دهد؟ پاسخ این پرسش‌ها تصویری دقیق‌تر از هر پیش‌بینی قطعی درباره موفقیت فناوری‌ها به دست می‌دهد.

حدود داده‌ها و روش خواندن ارقام شرکت

در شیمی‌خان، خواندن عدد از شناخت تعریف آن شروع می‌شود. برای نمونه، رقم رسمی درآمد تلفیقی گروه ایر لیکوید در سال مالی ۲۰۲۵ برابر ۲۶٬۹۴۰ میلیون یورو است. این شاخص را نمی‌توان بدون تعریف و سند هم‌ارز، «فروش شیمیایی به دلار» نامید. رقم دلاریِ درج‌شده در داده اولیه این مقاله، با همین تعریف از منبع مستقیم تأیید نشد و مبنای تحلیل قرار نگرفت.

شمار کارکنان را نیز باید با قید «حدود ۶۵ هزار نفر» و سال ۲۰۲۵ خواند. درآمد نیمه نخست ۲۰۲۶، درآمد یک دوره شش‌ماهه است و مقایسه مستقیم آن با کل سال ۲۰۲۵ نتیجه معتبری نمی‌دهد. برای انتشار هم سال و دامنه کافی نیست؛ باید دانست مبنای ۲۰۲۰ اولیه بوده یا بازبیان‌شده است.

در اطلاعات فنی، ظرفیت و خلوص یک واحد را نباید به همه واحدهای شرکت تعمیم داد. درباره ایران نیز پیوند موضوعی این مقاله با صنایع مصرف‌کننده گاز، شاهدی برای وجود قرارداد، نمایندگی یا پروژه مشخص ایر لیکوید در ایران فراهم نمی‌کند.

پرسش‌های متداول

منابع

1. گزارش عملکرد و نتایج سال مالی ۲۰۲۵؛ درآمد تلفیقی و جدول انتشار گزارش‌شده و بازبیان‌شده. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/sites/airliquide.com/files/2026-02/2025-record-performance-and-confident-its-transformation-dynamic-air-liquide-confirms-its-growth_6997fccbab762.pdf)) — ایر لیکوید
2. معرفی گروه و تاریخچه ایر لیکوید؛ شکل‌گیری شرکت، گسترش فعالیت‌ها و شمار کارکنان. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/group/air-liquide-brief)) — ایر لیکوید
3. اطلاعیه حقوقی؛ نام ثبت‌شده و دفتر مرکزی. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/legal-notice?utm_source=openai)) — ایر لیکوید
4. حوزه‌های فعالیت و مدل تأمین گاز برای بازارهای مختلف. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/group/activities)) — ایر لیکوید
5. صنایع بزرگ؛ محصولات جداسازی هوا و مسیرهای تولید هیدروژن. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/group/activities/large-industries)) — ایر لیکوید
6. واحد جداسازی هوا؛ ترکیب تقریبی هوا و مراحل فرایند برودتی. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/stories/industry/air-separation-unit-asu-how-air-liquide-produces-gases-essential-industry-and-healthcare)) — ایر لیکوید
7. بازار صنعتی توزیعی؛ کاربردها و شیوه‌های عرضه گاز. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/group/activities/industrial-merchant?utm_source=openai)) — ایر لیکوید
8. فعالیت الکترونیک؛ گازهای فوق‌خالص، مواد تخصصی و خدمات مرتبط. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/group/activities/electronics?utm_source=openai)) — ایر لیکوید
9. فعالیت سلامت؛ گازهای پزشکی و خدمات تأمین برای مراکز درمانی. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/group/activities/healthcare?utm_source=openai)) — ایر لیکوید
10. تولید هیدروژن با ریفرمینگ گاز طبیعی و واکنش تبدیل مونوکسید کربن. ([energy.gov](https://www.energy.gov/cmei/fuels/hydrogen-production-natural-gas-reforming?utm_source=openai)) — وزارت انرژی ایالات متحده
11. الکترولیز آب و نقش منشأ برق در ارزیابی انتشار. ([energy.gov](https://www.energy.gov/cmei/fuels/hydrogen-production-electrolysis?utm_source=openai)) — وزارت انرژی ایالات متحده
12. فناوری‌های تولید هیدروژن در فعالیت شرکت. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/group/activities/hydrogen?utm_source=openai)) — ایر لیکوید
13. راهنمای ایمنی تأسیسات برودتی؛ خطر سرما و کمبود اکسیژن. ([pl.airliquide.com](https://pl.airliquide.com/statics/2025-04/safety_requirements_for_cryogenic_installations_en_2025.pdf?VersionId=s8B4gF2VPHhc4.8BaNcZSZ8xUDqGiI9U)) — ایر لیکوید
14. ایمنی اکسیژن؛ آزمون سازگاری مواد و خطر اشتعال. ([cte.airliquide.com](https://cte.airliquide.com/testing/oxygen-safety?utm_source=openai)) — مرکز آزمون ایر لیکوید
15. برنامه راهبردی و هدف‌های اعلامی انتشار برای ۲۰۳۵ و ۲۰۵۰. ([airliquide.com](https://www.airliquide.com/group/press-releases-news/2022-03-22/air-liquide-presents-advance-its-new-strategic-plan-2025-combining-financial-and-extra-financial)) — ایر لیکوید